Trời nhá nhem tối, tôi vừa xong ca khám bệnh ở phòng mạch. Vừa định ngả lưng thì điện thoại reo. Đầu dây bên kia là giọng cô Ba, một bệnh nhân quen thuộc. "Bác Sĩ Le ơi, con bé nhà tôi dạo này khó ngủ quá. Tôi nghe nói có cái máy chiết xuất dược liệu gì đó hay lắm, của một ông ở Phú Thọ. Bác sĩ có biết không, tư vấn cho tôi với!".
Câu chuyện của cô Ba làm tôi nhớ đến bài báo trên VNExpress về ông Trịnh Đình Năng, một nhà khoa học "chân đất" với bộ sưu tập sáng chế trị giá triệu đô. Ông Năng không phải là một viện sĩ hay giáo sư, mà là một người con của đất, lớn lên từ gian khó, tự học hỏi và sáng tạo không ngừng.
Ông Năng làm tôi nhớ đến những người thầy shaman của mình ở vùng Andes. Họ cũng là những người "chân đất", kiến thức uyên thâm về thảo dược của họ không đến từ sách vở mà từ sự quan sát tỉ mỉ và kết nối sâu sắc với thiên nhiên. Họ biết cách chiết xuất tinh túy từ cây cỏ để chữa lành bệnh tật, không bằng máy móc hiện đại mà bằng cả trái tim và sự thấu hiểu.
Vậy là, ông Năng, trong xưởng cơ khí của mình ở Phú Thọ, đang miệt mài với những dàn máy trích ly do chính ông chế tạo. Những chiếc máy này biến nghệ, gấc, dây thìa canh, trinh nữ hoàng cung thành tinh bột tinh khiết, giữ trọn vẹn hoạt chất sinh học. Ông tự tay điều khiển mọi công đoạn, không cần kỹ sư hỗ trợ. Ông bảo, chỉ khi tự chủ được máy móc, mình mới tối ưu được sức lao động và hạ giá thành cho bà con.
Hành trình của ông Năng bắt đầu từ tuổi thơ nghèo khó. Năm 16 tuổi, ông phải nghỉ học để nhường cơ hội cho các em. Ông vào rừng chặt gỗ dựng nhà, tự tính toán kết cấu và dùng nguyên lý đòn bẩy để di chuyển những thân gỗ lớn. Ngôi nhà nhỏ do ông dựng nên là "công trình khoa học" đầu tiên trong đời.
Sau này, ông làm công nhân ở Gang thép Thái Nguyên, rồi Xí nghiệp gỗ Bắc Kạn. Ở đâu ông cũng mày mò cải tiến máy móc, giúp tăng năng suất và giảm nhân công. Nhưng ông không muốn đồng nghiệp mất việc, nên quyết định mở xưởng cơ khí riêng.
Không bản vẽ, không máy móc hiện đại, ông mua sắt vụn về tháo lắp, đấu điện. Hỏng thì sửa, sai thì làm lại. Dần dần, những sản phẩm của ông ngày càng hoàn thiện, được người dân tin dùng. Ông còn tìm tòi nghiên cứu bản vẽ máy móc nước ngoài, rồi tự chế tạo với giá thành rẻ hơn nhiều lần.
Đầu những năm 2000, ông nổi tiếng với chiếc máy ép biên giá chỉ 5 triệu đồng, bằng 1/5 giá máy nhập khẩu. Ông dùng số tiền kiếm được để đầu tư vào những "cuộc chơi" khoa học lớn hơn.
Nhưng sáng tạo không phải lúc nào cũng thành công. Năm 2002, ông dồn tiền làm công nghệ tách vàng từ quặng. Nhiều lần ông nhìn vàng bốc hơi trong lò đốt vì sai sót kỹ thuật. Gia đình can ngăn, nhưng ông vẫn kiên trì. "Khoa học là quá trình tìm lỗi và sửa lỗi", ông nói.
Chính những lần "đốt vàng" ấy đã cho ông kiến thức sâu sắc về nhiệt học. Năm 2012, ông chế tạo thành công lò đốt rác y tế nguy hại có nhiệt độ lên tới 1.800 độ C, có khả năng tiêu hủy chất độc dioxin và tiết kiệm 80% nhiên liệu. Sản phẩm này đạt giải Nhất Hội thi Sáng tạo kỹ thuật tỉnh Bắc Kạn. Một doanh nghiệp nước ngoài từng trả giá rất cao để mua đứt công nghệ, nhưng ông từ chối vì muốn giữ lại cho đất nước.
Đỉnh cao trong sự nghiệp của ông là công trình chiết xuất hỗn hợp C60-C70 Endo Fullerene - loại vật liệu siêu bán dẫn được ví như "xa lộ" cho khoa học 4.0.
Câu chuyện của ông Năng làm tôi suy nghĩ nhiều. Ông không chỉ là một nhà sáng chế tài ba mà còn là một người có tấm lòng nhân ái, luôn nghĩ đến lợi ích của cộng đồng. Ông là minh chứng cho thấy, sự sáng tạo không nhất thiết phải đến từ những phòng thí nghiệm hiện đại, mà có thể nảy sinh từ những điều giản dị nhất trong cuộc sống.
Những thành tựu của ông Năng cũng gợi mở cho chúng ta về tiềm năng to lớn của dược liệu Việt Nam. Từ xa xưa, ông bà ta đã biết sử dụng cây cỏ để chữa bệnh, bồi bổ sức khỏe. Y học cổ truyền Việt Nam có một kho tàng kiến thức vô giá về thảo dược. Nếu chúng ta biết kết hợp y học cổ truyền với khoa học công nghệ hiện đại, chúng ta có thể tạo ra những sản phẩm chăm sóc sức khỏe chất lượng cao, phục vụ người dân và xuất khẩu ra thế giới.
Tôi hình dung, một ngày nào đó, những bài thuốc cổ phương của Việt Nam sẽ được chứng minh bằng các nghiên cứu khoa học, được bào chế bằng công nghệ hiện đại và trở thành những sản phẩm được tin dùng trên toàn thế giới. Như cách mà các phương pháp yoga và thiền định cổ xưa đang dần được khoa học phương Tây công nhận và ứng dụng rộng rãi.
Điều Này Có Nghĩa Gì Cho Bạn?
Câu chuyện của ông Trịnh Đình Năng không chỉ là một câu chuyện thành công cá nhân, mà còn là một nguồn cảm hứng lớn cho tất cả chúng ta.
- Đối với mỗi người: Hãy tin vào khả năng của bản thân, không ngừng học hỏi và sáng tạo. Dù bạn làm bất cứ công việc gì, hãy luôn tìm cách để cải tiến và làm cho nó tốt hơn.
- Đối với cộng đồng: Hãy trân trọng và ủng hộ những người có tinh thần sáng tạo, dám nghĩ dám làm. Hãy tạo điều kiện để họ phát huy tài năng và đóng góp cho xã hội.
- Đối với đất nước: Hãy đầu tư vào khoa học công nghệ, đặc biệt là những lĩnh vực có tiềm năng phát triển như dược liệu. Hãy tạo ra một môi trường thuận lợi để các nhà khoa học và doanh nghiệp hợp tác, đưa những sản phẩm sáng tạo ra thị trường.
Và với cô Ba, tôi sẽ tìm hiểu kỹ hơn về công nghệ chiết xuất dược liệu của ông Năng. Biết đâu, từ đó, chúng ta có thể tìm ra một giải pháp tự nhiên và hiệu quả cho chứng khó ngủ của con bé. Bởi vì, đôi khi, những điều tốt đẹp nhất lại đến từ những điều giản dị nhất, từ những người con của đất như ông Trịnh Đình Năng.
